بازگشت آرامش به شبکه بانکی و ضرورت افزایش تاب آوری در شرایط جنگی

بازگشت تدریجی خدمات بانکی پس از دو موج اختلال در دوره جنگی فرصتی برای ارزیابی ضعف زیرساختی بانک ها ولزوم جلوگیری از تکرار بحران فراهم کرده است موضوعی که در طول جنگ توسط وزیر اقتصاد ابلاغ شد.

به گزارش مجله تیتر۱۲؛ وزیر اقتصاد در طول جنگ رمضان در ابلاغیه ای ویژه موضوع پایداری شبکه بانکی را مورد تاکید قرار داد. اکنون که در شرایط سکوت صحنه نظامی به سر می بریم می توان گفت که فعالیت شبکه بانکی پس از دو موج اختلال که همزمان با دوره های جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان رخ داد اکنون به وضعیتی پایدارتر رسیده است و همین بازگشت آرامش فرصتی ایجاد کرده تا تصویر روشن تری از عملکرد بانک ها در شرایط خاص ترسیم شود در این دو دوره حساس بخش هایی از شبکه بانکی با کندی در ارائه خدمات یا توقف مقطعی روبه رو شد و همین مسئله اهمیت نقش بانک ها را در زندگی روزمره مردم دوباره برجسته کرد وقتی کشور در شرایط جنگی قرار دارد و رفتار مردم و کسب و کارها تحت تاثیر فضای روانی و اقتصادی است کوچکترین اختلال در سیستم بانکی می تواند اعتماد عمومی را کاهش دهد و حتی مسیر جابجایی سپرده ها را تغییر دهد.

اکنون با فروکش کردن اختلالات نگاه ها به سوی یک پرسش اساسی رفته است این که آیا شبکه بانکی می تواند در صورت تداوم شرایط جنگی پایداری خدمات را تضمین کند یا اینکه باید انتظار داشت بانک هایی که چند بار پشت سرهم دچار اختلال می شوند با موج خروج سپرده و کاهش اعتماد مواجه شوند تحلیلگران بانکی بر این باورند که تجربه دو مقطع اخیر نشان داد پایداری بانک ها نه موضوعی فنی بلکه مسئله ای اجتماعی و اقتصادی است که به طور مستقیم بر آرامش کشور تاثیر می گذارد.

پایداری شبکه بانکی در شرایط جنگی به عنوان ستون نظم اقتصادی

در روزهای دو موج جنگی گذشته حجم تراکنش های مالی افزایش یافت و ترافیک سیستم های پرداخت به شکل بی سابقه ای رشد کرد مردم نگران تامین مایحتاج روزانه خود بودند کسب و کارها تلاش می کردند سرعت گردش مالی خود را کاهش ندهند و مسافران در استان های پر رفت و آمد نیازمند دسترسی دائمی به خدمات بانکی بودند در چنین فضای پر فشار تنها یک نکته اهمیت داشت اینکه شبکه بانکی حتی برای چند دقیقه دچار وقفه نشود.

وقتی تراکنش ها در پایتخت افزایش می یافت صف های طولانی مقابل برخی شعب دیده می شد و مشکلات در سرویس های الکترونیکی مانند پرداخت یا انتقال وجه باعث نگرانی عمومی می شد همین تجربه نشان داد که شبکه بانکی در ایران دیگر فقط یک نهاد مالی نیست بلکه بخشی از نظم زندگی روزمره مردم است و اگر در شرایط بحرانی دچار اختلال شود تمام سیستم های مرتبط دچار اختلال می شوند اقتصاد خرد از فروشگاه ها گرفته تا خدمات درمانی و حمل و نقل به شکل مستقیم وابسته به کارکرد دائمی بانک هاست.

کارشناسان می گویند که بانک ها باید آمادگی کامل برای موقعیت های جنگی داشته باشند زیرا رفتار مالی جامعه در این دوره ها متفاوت است و معمولا با افزایش تراکنش های خرد و تغییرات لحظه ای در الگوی برداشت و انتقال همراه است در چنین شرایطی بانک هایی که نتوانند سطح خدمات را حفظ کنند ممکن است نه تنها اعتماد عمومی را از دست بدهند بلکه با خروج بخشی از سپرده ها مواجه شوند زیرا مردم ناخودآگاه به سمت بانک هایی می روند که در بحران پایدارتر عمل کرده اند.

ضعف های آشکار شده و ضرورت اصلاح سریع زیرساخت ها

در دو مقطع اخیر تفاوت عملکرد بانک ها به روشنی دیده شد برخی بانک ها با وجود فشار بالا توانستند خدمات خود را حفظ کنند یا سریع تر به حالت عادی بازگردند اما تعدادی از بانک ها دچار اختلال های طولانی شدند و نشان دادند که زیرساخت آنها آمادگی کافی برای شرایط دشوار را ندارد. که این ضعف ها از چند جنبه قابل مشاهده بود از جمله کمبود ظرفیت پردازشی در زمان اوج تراکنش نبود مسیرهای پشتیبان برای ارتباطات بانکی ضعف هماهنگی میان سامانه های داخلی و بین بانکی و نداشتن تیم واکنش سریع برای مدیریت اختلال.

بسیاری از متخصصان بانکداری دیجیتال معتقدند که معماری برخی سامانه های بانکی قدیمی است و توان رویارویی با فشارهایی در سطح جنگی را ندارد این معماری های قدیمی باعث می شود اگر در یک بخش از سیستم خطا رخ دهد موجی از اختلال را به بخش های دیگر منتقل کند و زمان بازیابی را افزایش دهد همین مسئله باعث شده اکنون پیشنهادهای متعددی برای اصلاح ساختاری شبکه بانکی مطرح شود از جمله افزایش ظرفیت پردازشی بازطراحی سامانه های اصلی بانک ها ایجاد خطوط پشتیبان مستقل برای ارتباطات و به روزرسانی نرم افزارها و زیرساخت ها.

یکی از نگرانی های اصلی تحلیلگران این است که تداوم اختلال در برخی بانک ها می تواند تغییر رفتار مشتریان را سرعت ببخشد اگر بانکی چند بار در دوره کوتاه دچار اختلال شود بخشی از مشتریان ممکن است سپرده های خود را به بانک هایی منتقل کنند که پایداری بیشتری نشان داده اند این روند در زمان های عادی هم دیده می شود اما در شرایط جنگی سرعت و شدت بیشتری پیدا می کند به همین دلیل بانک هایی که در دو موج اخیر با مشکل مواجه شدند اکنون یک فرصت محدود دارند تا زیرساخت خود را تقویت کنند زیرا هر اختلال آینده می تواند برای آنها هزینه سنگینی در اعتماد و منابع ایجاد کند.

شبکه بانکی پیشقراول خدمات اجتماعی و نیازمند حفاظت مداوم

شبکه بانکی در ایران بخش مهمی از خدمات اجتماعی کشور را پشتیبانی می کند پرداخت یارانه ها تسهیلات حمایتی خریدهای روزمره شهری پرداخت قبوض حمل و نقل و حتی خدمات درمانی همه وابسته به بانک هاست بنابراین اختلال بانکی فقط مشکل مالی نیست بلکه می تواند به یک اختلال اجتماعی تبدیل شود مثلا در استان های مسافرپذیر بانک ها نقش حیاتی در مدیریت جریان پول گردشگران دارند در تهران نیز بخش بزرگی از فعالیت روزمره شهر بر مبنای تراکنش های بانکی انجام می شود.

برای همین بسیاری از تحلیلگران می گویند که بانک ها باید همانند زیرساخت های حیاتی دیده شوند زیرساختی که باید حتی در دوران جنگ و شرایط امنیتی سخت هم پایدار بماند در تجربه اخیر مشخص شد که اگر بانک ها آماده نباشند فشار اجتماعی و اقتصادی بر کشور افزایش می یابد همچنین مردم انتظار دارند بانک ها در لحظه بحران شفاف باشند و بدانند چه اتفاقی افتاده و چه زمانی مشکل برطرف می شود اطلاع رسانی دقیق می تواند از نگرانی و برداشت های اشتباه جلوگیری کند و اعتماد عمومی را حفظ کند.

بانک ها باید بدانند که هر اختلال به معنای آسیب دیدن سرمایه اجتماعی آنهاست و هر بار بازیابی سریع به معنای تقویت اعتماد مردم است اکنون زمان آن است که بازطراحی شبکه بانکی در سطح ملی مورد توجه قرار گیرد تا بانک ها بتوانند در برابر شوک های آینده مقاوم باشند.

بازگشت پایداری به سیستم بانکی پس از دو موج اختلال فرصتی برای بازنگری اساسی در زیرساخت های بانکی ایجاد کرده است اگر برخی بانک ها نتوانند در دوره های آینده از تکرار این مشکلات جلوگیری کنند احتمال خروج سپرده و کاهش اعتماد نسبت به آنها کاملا وجود دارد مسیر آینده روشن است بانک ها باید زیرساخت های خود را تقویت کنند معماری های قدیمی را جایگزین کنند تیم های واکنش سریع ایجاد کنند و به شکل فعال پایداری شبکه را اندازه گیری و مدیریت کنند شبکه بانکی ستون نظم اقتصادی کشور است و در شرایط جنگی اهمیت آن دوچندان می شود حفظ این پایداری یعنی حفظ آرامش مردم و استمرار چرخه اقتصادی کشور.

منبع: مهر