جراحی توراکس چیست؟
جراحی توراکس (Thorax) به مجموعهای از روشهای جراحی گفته میشود که برای تشخیص یا درمان بیماریها و آسیبهای ناحیه قفسه سینه انجام میگیرند. این ناحیه اندامهای مهمی مانند ریهها، قلب، مری، نای، غده تیموس و دیواره قفسه سینه را در خود جای داده است و به همین دلیل، جراحیهای مربوط به آن باید با توجه به نوع بیماری و شرایط عمومی بیمار انتخاب شوند.
توراکس در کجای بدن است؟
توراکس همان قفسه سینه است که در قسمت بالایی تنه قرار دارد و از پایین گردن آغاز میشود و تا دیافراگم امتداد پیدا میکند. این بخش توسط ساختارهای استخوانی و عضلانی احاطه شده و فضای مناسبی را برای قرارگیری اندامهای داخلی فراهم میسازد. مهمترین بخشهای تشکیلدهنده توراکس عبارتاند از:
- استخوانهای قفسه سینه
- عضلات توراکس
- اندامهای موجود در قفسه سینه
در ادامه هر یک از موارد بالا را توضیح میدهیم.
استخوانهای قفسه سینه
اسکلت قفسه سینه از دندهها، استخوان جناغ یا استرنوم و مهرههای قسمت سینهای ستون فقرات تشکیل شده است. دندهها بهصورت جفت در دو طرف قفسه سینه قرار گرفتهاند و با اتصال به مهرهها و در بخش جلویی به جناغ، یک چارچوب محافظ ایجاد میکنند. این ساختار در عین استحکام، انعطافپذیری لازم را برای حرکت قفسه سینه هنگام دم و بازدم دارد.
عضلات توراکس
عضلات بین دندهای و دیافراگم از مهمترین عضلات مرتبط با عملکرد قفسه سینه هستند. این عضلات با ایجاد تغییر در حجم فضای داخل قفسه سینه، به ورود و خروج هوا از ریهها کمک میکنند.
اندامهای موجود در قفسه سینه
توراکس محل قرارگیری چندین اندام و ساختار مهم بدن است. ریهها، قلب، نای، مری و بخشهایی از عروق خونی بزرگ در این ناحیه قرار دارند. نزدیکی این اندامها به یکدیگر باعث شده تا سلامت قفسه سینه اهمیت زیادی در عملکرد سیستم تنفسی و قلبیعروقی داشته باشد.
علائم توراکس چیست؟
از آنجا که بیماریهای مختلفی میتوانند قفسه سینه را درگیر کنند، علائم نیز به علت اصلی مشکل بستگی دارند. برخی از نشانههایی که ممکن است در بیماریهای مرتبط با این ناحیه مشاهده شوند عبارتاند از:
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس
- سرفه خشک یا همراه با خلط
- تپش قلب یا احساس ضربان غیرطبیعی
- ضعف و خستگی
- تهوع یا استفراغ در برخی شرایط
البته وجود این علائم الزاماً به معنای ابتلا به بیماری خاصی نیست و تشخیص علت آن باید توسط پزشک و بر اساس معاینه و بررسیهای لازم انجام شود.
جراحی قفسه سینه یا توراکس چیست؟
از جمله مشکلاتی که ممکن است به جراحی توراکس نیاز داشته باشند میتوان به برخی انواع سرطان ریه و مری، بیماریهای قلبی و عروقی، آسیبهای ناشی از ضربه و بعضی اختلالات ساختاری قفسه سینه اشاره کرد. روش انجام عمل نیز با توجه به محل و شدت بیماری متفاوت است.
برخی از رایجترین روشها عبارتاند از:
- توراکوتومی: ایجاد برش نسبتاً بزرگ در دیواره قفسه سینه برای دسترسی مستقیم به اندامهای داخلی.
- جراحی قلب باز: یک روش جراحی برای دسترسی به قلب و انجام اعمال درمانی مختلف.
- لوبکتومی و پنومونکتومی: برداشتن یک لوب از ریه یا خارج کردن کامل یک ریه، که در برخی بیماران مبتلا به سرطان ریه انجام میشود.
- جراحی توراکوسکوپی با کمک ویدئو (VATS): روشی کمتهاجمی که با استفاده از دوربین و ابزارهای جراحی از طریق برشهای کوچک صورت میگیرد.
- جراحی روباتیک قفسه سینه: استفاده از تجهیزات روباتیک برای انجام برخی عملهای دقیق و کمتهاجمی.
- مدیاستینوسکوپی: روشی برای بررسی و نمونهبرداری از ساختارهای موجود در فضای مدیاستن.
دوره بهبودی نیز به نوع عمل، وضعیت جسمانی بیمار و میزان گستردگی جراحی بستگی دارد. برخی بیماران پس از عمل به داروهای کنترل درد، تمرینات تنفسی، فیزیوتراپی و پیگیریهای پزشکی نیاز خواهند داشت.
توراکوتومی چیست؟
توراکوتومی یکی از روشهای جراحی باز قفسه سینه است که با ایجاد برش در دیواره قفسه سینه، امکان دسترسی مستقیم جراح به اندامهای داخل توراکس را فراهم میکند. در برخی انواع این جراحی، برای ایجاد فضای کافی جهت دسترسی به محل مورد نظر، دنده نیز کنار زده یا جدا میشود. این روش ممکن است برای درمان بیماریها یا آسیبهای مربوط به ریه، قلب، مری، نای، غده تیموس و سایر ساختارهای قفسه سینه مورد استفاده قرار گیرد.
انواع توراکوتومی چیست؟
توراکوتومی بر اساس محل برش و ناحیهای که جراح باید به آن دسترسی پیدا کند، انواع مختلفی دارد. مهمترین انواع آن عبارتاند از:
- توراکوتومی جانبی: برش در قسمت کناری قفسه سینه ایجاد میشود و دسترسی مناسبی به ریه و ساختارهای اطراف آن فراهم میکند.
- توراکوتومی پشتی: برش در قسمت پشت و نزدیک ستون فقرات ایجاد میشود.
- استرنوتومی: برش از قسمت میانی جلوی قفسه سینه صورت میگیرد و بیشتر برای دسترسی به قلب کاربرد دارد.
- توراکوتومی قدامی: برش در قسمت جلویی و پایین قفسه سینه ایجاد میشود.
- روشهای کمتهاجمی: متخصصان در روشهای کمتهاجمی به جای برش بزرگ، از برشهای کوچکتر، دوربین و ابزارهای تخصصی بهره میبرند.
توراکوتومی در چه شرایطی انجام میشود؟
پزشک ممکن است در شرایط مختلف انجام توراکوتومی را ضروری بداند، از جمله:
- برداشتن برخی تومورهای ریه یا غده تیموس
- انجام بعضی جراحیهای قلبی
- درمان آسیبهای شدید ناشی از حوادث و تصادفات
- برداشتن آبسه یا درمان برخی عفونتهای جدی
- درمان برخی بیماریهای مری و نای
- کنترل و درمان خونریزی داخل قفسه سینه
دوران نقاهت پس از توراکوتومی
از آنجا که توراکوتومی یک جراحی باز محسوب میشود، دوران بهبودی آن ممکن است نسبت به روشهای کمتهاجمی طولانیتر باشد. کنترل درد، انجام تمرینات تنفسی و در صورت نیاز فیزیوتراپی از بخشهای مهم مراقبت پس از عمل هستند. بیمار باید دستورهای تیم درمان را رعایت کند تا احتمال بروز عوارض کاهش پیدا کند.
مدیاستینوسکوپی چیست؟
مدیاستینوسکوپی روشی است که برای بررسی فضای مدیاستن، یعنی ناحیهای در بخش مرکزی قفسه سینه میان دو ریه، انجام میشود. این قسمت شامل ساختارهای مهمی مانند قلب و عروق بزرگ، نای، مری، غدد لنفاوی و سایر بافتهای داخلی است. یکی از کاربردهای مهم این روش، مربوط به بررسی و نمونهبرداری از بافتهای مشکوک و غدد لنفاوی برای کمک به تشخیص بیماری میشود. در برخی شرایط نیز متخصصان ممکن است از روشهای جراحی مرتبط با مدیاستن برای درمان یا خارج کردن بعضی ضایعات بهره ببرند.
مدیاستینوسکوپی معمولاً با ایجاد یک برش کوچک و استفاده از ابزار مخصوص انجام میشود و نسبت به جراحی باز، دسترسی کمتهاجمیتری به این ناحیه فراهم میکند. مانند هر اقدام پزشکی دیگر، این روش نیز میتواند با خطراتی همراه باشد. بنابراین پزشک پیش از انتخاب آن، شرایط بیمار، نوع بیماری و مزایا و محدودیتهای روش را بررسی میکند.
مراقبت و ریکاوری بعد از جراحی توراکس
مدت زمان بهبودی پس از جراحی قفسه سینه برای همه بیماران یکسان نیست. نوع عمل، میزان گستردگی جراحی، سن، وضعیت عمومی بدن و وجود بیماریهای زمینهای میتوانند بر روند ریکاوری تأثیر بگذارند.
مراقبتهای پیش از ترخیص
پیش از خروج از بیمارستان، معمولاً نکات مهمی درباره مراقبت از محل جراحی، مصرف داروها و انجام تمرینهای تنفسی به بیمار آموزش داده میشود. همچنین ممکن است برای کنترل درد، داروهای مسکن تجویز شود و تا مدتی محدودیتهایی برای فعالیتهای فیزیکی در نظر بگیرند.
مراقبت در منزل
پس از بازگشت به خانه، رعایت توصیههای پزشک اهمیت زیادی دارد. برخی اقدامات معمول در این دوره عبارتاند از:
- استراحت کافی و داشتن خواب مناسب
- مصرف مواد غذایی متنوع و سرشار از پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی
- انجام منظم تمرینهای تنفسی طبق دستور پزشک یا فیزیوتراپیست
- شروع پیادهرویهای کوتاه و افزایش تدریجی میزان فعالیت
- خودداری از بلند کردن اجسام سنگین تا زمانی که پزشک اجازه دهد
- حضور در جلسات معاینه و پیگیریهای تعیینشده
مشاهده چه علائمی بعد از جراحی نیاز به مراجعه به پزشک دارند؟
در صورت مشاهده برخی علائم، باید موضوع با پزشک یا تیم درمانی در میان گذاشته شود. از جمله:
- درد شدید، غیرمعمول یا ادامهدار در محل جراحی
- تب و لرز
- تغییر غیرطبیعی در ترشحات زخم یا ایجاد بوی نامطبوع
- تورم، تغییر رنگ یا افزایش دمای پوست اطراف محل جراحی
- تنگی نفس یا مشکلات جدید در تنفس
- سرفه مداوم یا تشدیدشونده
بهبودی کامل ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد و زمان دقیق آن به نوع جراحی و شرایط بدن بیمار بستگی دارد. رعایت برنامه درمانی، انجام مراقبتهای توصیهشده و مراجعه منظم برای معاینه میتواند به طی شدن ایمنتر دوران نقاهت کمک کند.
منبع: روزیاتو