روزه، ۵ بیماری گوارشی را درمان میکند
۲۰:۰۶ – ۰۴ اسفند ۱۴۰۴
باشگاه خبرنگاران جوان – «من چون مشکل معده دارم روزه نمیگیرم!» این بهانهای است که بسیاری از افراد برای فرار از روزهداری در ایام ماه رمضان میآورند؛ در حالی که سید امیرپاشا طبائیان فوق تخصص بیماریهای گوارشی و کبد میگوید: روزهداری در ایام ماه رمضان فرصت بسیار خوبی برای خانه تکانی معده از بیماریها و باکتریها است. روزه برای برخی از مشکلات گوارش مفید است و موجب تسکین درد معده میشود. در ادامه این گفتوگو تفصیلی بیماریهای گوارشی که روزه در درمان و تسکین آن مؤثر است را بررسی میکنیم.
آقای دکتر؛ روزه گرفتن چه تأثیری بر عملکرد دستگاه گوارش دارد؟
در طول روز، دستگاه گوارش ما تقریبا همواره درگیر فرآیند هضم است و به محض ورود غذا، این سیستم به طور مداوم فعال میشود تا مواد مغذی را تجزیه و جذب کند. در روزهداری، فرصتی ویژه ایجاد میشود تا فعالیتهای سنگین دستگاه گوارش کاهش پیدا کرده و استراحت کند. در این شرایط، میزان اسید و آنزیمهای گوارشی کاهش پیدا میکند، تخلیه معده منظمتر انجام میشود و حرکات روده نیز به طور هماهنگ و منظمتر صورت میگیرد. روزهداری فرصتی ارزشمند برای دستگاه گوارش فراهم میکند تا نوعی تنظیم و بازسازی در سیستم هضم و جذب مواد غذایی اتفاق بیفتد و عملکرد کلی گوارش بهبود یابد، که این امر میتواند مزایای متعددی برای سلامت عمومی بدن داشته باشد.
اما نکته مهم آن است که اگر پرخوری در وعدههای افطار و سحر اتفاق بیفتد، این فواید از بین رفته و روزهداری نهتنها اثر مثبت نخواهد داشت، بلکه میتواند مضر باشد و مشکلات گوارشی و افزایش وزن را تشدید کند، بنابراین رعایت حجم مناسب وعدهها و انتخاب غذاهای سالم بسیار اهمیت دارد.این وضعیت در اصطلاح به عنوان «خانهتکانی روده» شناخته میشود و کمک میکند تا علائم گوارشی مانند نفخ، سوءهاضمه و درد شکمی بهبود یافته و سلامت عمومی سیستم گوارش تقویت شود.
خانه تکانی دستگاه گوارش چه فوایدی برای بدن دارد؟
به هر حال، دستگاه گوارش یکی از حیاتیترین بخشهای بدن است و تأثیر مستقیمی بر عملکرد تمامی اندامها و سیستمهای بدن دارد. برخی از بیماریهایی که در دستگاه گوارش شایع هستند میتوانند کیفیت زندگی افراد را کاهش دهند. یکی از این بیماریها سوءهاضمه است؛ افرادی که دچار سوءهاضمه هستند پس از صرف غذا معمولاً احساس درد و ناراحتی دارند و با نفخ مواجه میشوند.البته تمام این موارد مشروط به آن است که پرخوری و مصرف بیرویه غذا رخ ندهد.
هدف اصلی در ماه رمضان، کنترل میزان غذا خوردن است تا سیستم گوارش فرصت استراحت پیدا کند.افراد در وعده افطار نباید پرخوری کنند. در صورتی که رعایتهای غذایی انجام شود و فرد غذای کمتری مصرف کند، معده کمتر دچار اتساع و گسترش میشود، فشار داخل شکمی کاهش مییابد و علائم گوارشی مانند نفخ و درد شکمی بهبود مییابد. در نتیجه، افرادی که دچار سوءهاضمه یا «دیسپپسی» هستند، با روزهداری میتوانند بهبود قابل توجهی در علائم خود مشاهده کنند و کیفیت زندگیشان ارتقا پیدا کند.
روزهداری به رفع مشکل ریفلاکس کمک میکند؟
یکی دیگر از بیماریهای شایعی که بسیاری از افراد با آن مواجه هستند، ریفلاکس معده است؛ یعنی بازگشت اسید معده به مری که میتواند باعث سوزش و ناراحتی در ناحیه قفسه سینه شود. در برخی افراد، با توجه به اینکه رژیم غذایی آنان در ماه رمضان بهتر و منظمتر میشود، تنظیم ترشح اسید معده بهطور طبیعی اتفاق میافتد و در نتیجه ممکن است علائم ریفلاکس نیز بهبود یابد.با این حال، لازم است برخی نکات رعایت شود. افرادی که دچار ریفلاکس هستند باید از مصرف غذاهای بسیار چرب خودداری کنند، پس از وعده سحری بلافاصله دراز نکشند و همان توصیههای غذایی که برای این بیماران ارائه میشود، در طول ماه رمضان نیز رعایت کنند. این شامل محدود کردن غذاهای ادویهدار و تند، خوراکیهای چرب، فستفود، نوشابههای گازدار، چای پررنگ و قهوه میشود تا فشار بر معده و بازگشت اسید کاهش یابد.اگر رعایتهای غذایی بهدرستی انجام شود و پرخوری پس از افطار اتفاق نیفتد، علائم سوءهاضمه و حتی ریفلاکس در طول روزهداری ممکن است بهبود یابد و فرد بتواند بدون عوارض گوارشی از مزایای روزه بهرهمند شود.
آقای دکتر، شما اشاره کردید که معده همواره در حال هضم است و روزهداری فرصتی برای استراحت آن ایجاد میکند. یک نگرانی رایج در میان مردم این است که معده انسان در اثر گرسنگی طولانیمدت دچار زخم شود یا برای آن مشکلی به وجود آید. آیا چنین موضوعی صحت دارد؟
زخم معده علل متعددی دارد که توجه به آنها برای پیشگیری و مدیریت بیماری بسیار مهم است. نخست باید تأکید کنم که شایعترین علت زخم معده، میکروب هلیکوباکتر پیلوری است که به آن میکروب معده نیز گفته میشود و نقش بسیار مهمی در ایجاد زخم دارد. دو عامل اصلی ایجاد زخم معده عبارتاند از: یکی هلیکوباکتر پیلوری و دیگری مصرف داروهایی از خانواده داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند بروفن، مفنامیک اسید، پیروکسیکام و ملوکسیکام که این داروها نیز نقش قابل توجهی در ضعیف کردن مخاط معده و ایجاد زخم دارند.بنابراین، گرسنگی یا طولانی شدن فاصله زمانی بین وعدههای غذایی بهتنهایی عامل ایجاد زخم معده محسوب نمیشود و نمیتوان گفت که روزهداری موجب زخم میشود. مسئله گرسنگی طولانی بیشتر به ترشح اسید معده مربوط است. برخی افراد تصور میکنند اگر مدت طولانی غذا نخورند، ترشح اسید معده افزایش مییابد، در حالی که این همواره درست نیست و گاهی اوقات حتی کاهش ترشح اسید اتفاق میافتد و ریفلاکس نیز ممکن است بهبود یابد.
البته این شرایط درباره افرادی صادق است که ریفلاکس شدید دارند. ریفلاکس میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد و همچنین افرادی که زخم معده فعال دارند، یعنی زخم هنوز بهبود نیافته و درمان کامل دریافت نکرده است، ممکن است در فاصله طولانی عدم مصرف غذا ترشح اسید پایه افزایش یابد و علائمشان تشدید شود.در نتیجه، برای افرادی که زخم معده ندارند، روزهداری منعی ایجاد نمیکند و باعث ایجاد زخم نمیشود. اما کسانی که زخم معده فعال دارند یا ریفلاکس بسیار شدید دارند و پیش از روزهداری نیز پاسخدهی به درمان ضعیف بوده است، ممکن است علائمشان با روزهداری شدت پیدا کند. با این حال، حتی در افرادی که علائم خفیفتری دارند، روزهداری میتواند موجب بهبود وضعیت گوارشی و کاهش ناراحتیها شود و در بسیاری موارد اثرات مثبت سلامتی ایجاد کند.
معمولا پزشکان برای درمان کبد چرب رژیم غذایی را پیشنهاد میکنند، روزهداری در درمان کبد چرب تأثیر دارد؟
کبد چرب یکی از بیماریهای شایع و مهم در جامعه امروز است و عوامل متعددی در بروز آن نقش دارند که از جمله مهمترین آنها میتوان به افزایش وزن، رعایت نکردن رژیم غذایی مناسب، کمتحرکی و چاقی اشاره کرد. این بیماری در صورت عدم کنترل میتواند به مشکلات جدی کبدی و اختلالات متابولیک منجر شود. روزهداری فرصتی فراهم میکند تا تغییرات مثبتی در بدن رخ دهد؛ بهطور مثال کاهش مقاومت به انسولین در افرادی که روزه میگیرند مشاهده میشود و آنزیمهای کبدی آنان نیز ممکن است بهبود پیدا کند، که این موارد در نهایت با کاهش وزن همراه شود، قطعاً به بهبود کبد چرب کمک میکند و عملکرد کبد را ارتقا میدهد. اگر فرد روزهدار کالری دریافتی خود را کنترل کند و میزان مصرف غذا در وعدههای سحر و افطار نسبت به روزهای عادی کمتر باشد، کاهش وزن حدود پنج تا هفت درصد در پایان ماه رمضان امکانپذیر است و این کاهش وزن تأثیر مستقیم بر بهبود وضعیت کبد چرب دارد. با این حال، نکته مهم آن است که برخی افراد در ماه رمضان پرخوری میکنند و کالری دریافتیشان حتی بیشتر از قبل میشود که در این شرایط نه تنها کاهش وزن رخ نمیدهد، بلکه کبد چرب میتواند تشدید شود و سلامت کلی بدن نیز تحت تأثیر منفی قرار گیرد.
بنابراین رعایت یک رژیم غذایی متعادل، کنترل حجم وعدهها، مصرف پروتئین کافی و محدود کردن غذاهای پرچرب و شیرین در سحر و افطار ضروری است. هدف اصلی روزهداری در این زمینه، کاهش میزان غذا و کالری دریافتی است تا کاهش وزن سالم اتفاق بیفتد و در نتیجه سلامت کبد بهبود یابد و خطر عوارض مرتبط کاهش پیدا کند. با رعایت این نکات، روزهداری نهتنها به کاهش وزن و کنترل کبد چرب کمک میکند، بلکه اثرات مثبتی بر سلامت متابولیک، انرژی روزانه و کیفیت زندگی فرد نیز خواهد داشت و میتواند بخشی از سبک زندگی سالم محسوب شود.
با وجود مزایای روزهداری برای دستگاه گوارش، چه بیمارانی نباید روزه بگیرند؟
برخی از بیماران به دلایل پزشکی نباید روزه بگیرند، زیرا ممکن است وضعیت بیماری آنان با روزهداری تشدید شود و عوارض جدی ایجاد شود. از جمله این افراد میتوان به کسانی اشاره کرد که زخم فعال معده یا اثنیعشر دارند، بهویژه اگر بیماریشان شدید باشد و پاسخ مناسبی به درمان دارویی نداده باشند. همچنین افرادی که مبتلا به سیروز یا بیماری پیشرفته کبدی هستند و کسانی که دارای بیماریهای التهابی روده فعال هستند، نیز نباید روزه بگیرند، زیرا طولانی شدن فاصله بین وعدههای غذایی میتواند وضعیت بیماری آنان را وخیمتر کند. در صورتی که بیماری این افراد کنترل شده باشد، لازم است حتماً با نظر پزشک معالج خود اقدام کنند و توصیهها و محدودیتهای پزشکی را رعایت کنند تا سلامتشان به خطر نیفتد.
برای سحری چه غذاهایی مفید است؟
بهتر است وعده سحر حتماً شامل پروتئین باشد، مانند تخممرغ، لبنیات کمچرب یا منابع پروتئینی دیگر مانند حبوبات و مغزها. دلیل این توصیه آن است که پروتئینها در معده دیرتر هضم میشوند و این تأخیر در تخلیه معده باعث میشود فرد در طول روز دیرتر احساس گرسنگی کند و نیاز به خوردن میانوعده یا افراط در وعده افطار کاهش یابد. بنابراین استفاده از پروتئینها در سحر بسیار مناسب است و میتواند به حفظ انرژی و ثبات قند خون در طول روز کمک کند. اما مصرف خورشتهای چرب، غذاهای سرخشده یا مواد غذایی بسیار چرب در وعده سحر توصیه نمیشود، زیرا در افرادی که مشکلات گوارشی دارند، به ویژه کسانی که دچار ریفلاکس هستند یا معده حساسی دارند، این غذاها میتوانند علائم مانند سوزش سر دل، نفخ و سوءهاضمه را تشدید کنند. علاوه بر این، انتخاب وعده سحر سبک و متعادل به کاهش فشار بر دستگاه گوارش، حفظ انرژی و جلوگیری از پرخوری در افطار کمک میکند و روند هضم غذا را نیز بهبود میبخشد.
منبع: فارس