مشاور وزیر رفاه: آموزش آنلاین میتواند فقر یادگیری را تشدید کند
مشاور وزیر رفاه با اشاره به پیامدهای آموزش آنلاین در شرایط بحران گفت: آموزش آنلاین اگر بدون توجه به زیرساختهای ارتباطی، دسترسی به ابزارهای دیجیتال و شرایط خانوادهها اجرا شود، میتواند به تشدید فقر یادگیری و افزایش نابرابری آموزشی منجر شود.
آنچه میخوانید:
به گزارش توسعه برند، فاطمه مقدس، مشاور وزیر رفاه، در رویداد «تخته سیاه» با موضوع «آینده آموزش آنلاین در مدارس» که به همت اسکایروم در مرکز همایش نور برگزار شد، با اشاره به تجربه آموزش مجازی در دوران کرونا و شرایط بحرانی اخیر، درباره پیامدهای گسترش آموزش آنلاین برای دانشآموزان، خانوادهها و بهویژه اقشار آسیبپذیر سخن گفت.
مقدس با اشاره به یک پیمایش انجامشده در معاونت راهبردی با حدود ۴۰ هزار نمونه اظهار کرد: تجربه کرونا به اندازه کافی پیامدهای آنلاین شدن آموزش را نشان داده است. مطالعات انجامشده در کشورهای مختلف نیز نشان میدهد که یکی از نخستین پیامدهای آموزش آنلاین در شرایط نامناسب، افزایش «فقر یادگیری» است؛ موضوعی که به گفته او، اگرچه کمتر از مسئله بازماندگی از تحصیل دیده میشود، اما یکی از مهمترین چالشهای نظام آموزشی است.
او با اشاره به مطالعات انجامشده درباره تأثیر کرونا و آموزش آنلاین بر یادگیری دانشآموزان افزود: در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، در دوره کرونا سطح فقر یادگیری به حدود ۷۰ درصد رسید و نزدیک به ۲۰ درصد افزایش یافت. این مسئله نشان میدهد که پیامدهای آموزش آنلاین محدود به کشورهای فقیر نیست و کشورهای توسعهیافته نیز با چالشهای مشابهی مواجه بودهاند.
۴۰ درصد دانشآموزان حداقل سطح یادگیری را ندارند
مشاور وزیر رفاه با ارائه تصویری از وضعیت یادگیری در ایران گفت: پیش از بحرانهای اخیر نیز نظام آموزشی کشور با بحران کیفیت یادگیری مواجه بود. بر اساس نتایج تیمز ۲۰۲۳، حدود ۴۰ درصد دانشآموزان حداقل سطح یادگیری را ندارند و حدود ۷۰ درصد دانشآموزان نیز در دروس پایه، سطح یادگیری پایینتر از میانگین جهانی دارند.
“”توسعه برند را در بله و سروش پلاس دنبال کنید””
مقدس ادامه داد: در چنین شرایطی، تکرار تجربه آموزش غیرحضوری در بحرانهای جدید میتواند وضعیت موجود را پیچیدهتر کند، بهویژه برای دانشآموزانی که در خانوادههای کمبرخوردار زندگی میکنند.
دسترسی ضعیف به اینترنت؛ نخستین مانع آموزش آنلاین
او با اشاره به نتایج پیمایش انجامشده درباره وضعیت خانوادههای آسیبپذیر اظهار کرد: ۵۳ درصد جامعه هدف اعلام کردهاند که دسترسی آنها به اینترنت «ضعیف» یا «بسیار ضعیف» بوده است. این میزان در برخی استانها به حدود ۷۰ درصد نیز میرسد.
به گفته مقدس، علاوه بر دسترسی به اینترنت، دسترسی به ابزار مناسب نیز یک مانع جدی است؛ بهطوری که ۶۵ درصد از پاسخدهندگان اعلام کردهاند تنها از طریق گوشی تلفن همراه مادر امکان دسترسی به اینترنت داشتهاند و ۹ درصد نیز اساساً به گوشی دسترسی نداشتهاند.
وی با بیان اینکه حتی پس از حل مسئله اینترنت و ابزار، مسئله دسترسی به پلتفرم آموزشی مطرح است، افزود: ۵۶ درصد جامعه هدف اعلام کردهاند که آموزش آنها صرفاً از طریق ارسال فایل و صوت انجام میشده و تنها ۱۹ درصد اعلام کردهاند که بهصورت ثابت و روزانه کلاس آنلاین داشتهاند.
مقدس اضافه کرد: ۶۶ درصد نیز گفتهاند که تعامل آموزشی آنها در طول روز حداکثر دو ساعت بوده است؛ موضوعی که در کنار زمان محدود آموزش رسمی در ایران، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آموزش آنلاین و افزایش فشار بر خانوادهها
مشاور وزیر رفاه با اشاره به پیامدهای اجتماعی آموزش آنلاین گفت: یکی از ابعاد مهم این مسئله، افزایش بار مراقبتی والدین است. در پیمایش انجامشده، ۶۳ درصد از افراد اعلام کردهاند که آموزش آنلاین فشار روانی بر مادر خانواده ایجاد کرده است.
او ادامه داد: ۴۵ درصد افراد گفتهاند فرصت کار بیرون از خانه آنها کاهش یافته، ۲۳ درصد مجبور شدهاند ساعات کاری خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهند و ۱۳ درصد نیز اعلام کردهاند که بهطور کامل کار خود را از دست دادهاند.
مقدس تأکید کرد: وقتی فردی که کل خانواده به درآمد او وابسته است، در نتیجه شرایط آموزش آنلاین و افزایش مسئولیتهای مراقبتی شغل خود را از دست میدهد، مسئله تنها آموزشی نیست و مستقیماً بر اقتصاد خانوار نیز تأثیر میگذارد.
نگرانی از تشدید بازماندگی از تحصیل در میان اقشار آسیبپذیر
وی با اشاره به تجربه کودکان کار و خانوادههای کمبرخوردار گفت: در تجربهای که در گذشته با کودکان کار داشتیم، تنها سه ماه وقفه در آموزش باعث شد بسیاری از دانشآموزان پس از بازگشت به آموزش دیگر امکان بازگشت نداشته باشند و وارد بازار کار شوند.
مقدس همچنین به وضعیت فرزندان زنان سرپرست خانوار اشاره کرد و گفت: پس از جنگ ۱۲ روزه، نرخ بازماندگی از تحصیل در میان فرزندان زنان سرپرست خانوار سه برابر شد. به گفته او، این نگرانی وجود دارد که تداوم بحران و تجربه آموزش آنلاین، در صورت نبود حمایتهای لازم، به افزایش بیشتر بازماندگی از تحصیل در میان گروههای آسیبپذیر منجر شود.
آموزش آنلاین فقط یک مسئله فنی نیست
مشاور وزیر رفاه با تأکید بر اینکه آموزش آنلاین را نمیتوان صرفاً از منظر توسعه فناوری بررسی کرد، گفت: پلتفرمهای آنلاین میتوانند در صورت توسعه مناسب به کاهش شکافها کمک کنند، اما نمیتوان پیامدهای روانی و اجتماعی آنها را نادیده گرفت.
او با اشاره به تجربه کرونا افزود: افزایش استفاده از گوشی و صفحه نمایش، اضطراب، افسردگی و وابستگی به فضای آنلاین از جمله پیامدهایی است که باید در سیاستگذاری آموزش آنلاین مورد توجه قرار گیرد. در پیمایش انجامشده نیز حدود ۴۶ درصد خانوادهها اعلام کردهاند که مصرف گوشی برای سرگرمی کودکان به بیش از سه ساعت در روز افزایش یافته است.
«مدرسه» همچنان باید محور نظام آموزشی باشد
مقدس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش مدرسه در مناطق محروم گفت: در بسیاری از مناطق کشور، مدرسه یکی از معدود نقاط حضور دولت در جامعه است و با تعطیلی مدرسه، احساس حضور دولت نیز کاهش پیدا میکند.
او با بیان اینکه بخش قابل توجهی از خانوادهها پس از آتشبس تمایل داشتند فرزندانشان حتی با وجود ریسکهای موجود به مدرسه بازگردند، اظهار کرد: این مسئله نشان میدهد که چالش اساسی، ناپایداری نهاد مدرسه است؛ به این معنا که با مدرسهای مواجه هستیم که یک روز فعال است و روز دیگر تعطیل.
مشاور وزیر رفاه در پایان تأکید کرد: آموزش آنلاین میتواند بخشی از راهحل آینده آموزش باشد، اما زمانی میتواند به یک ظرفیت واقعی تبدیل شود که زیرساخت ارتباطی، دسترسی به ابزار، کیفیت محتوای آموزشی، شرایط اقتصادی خانوادهها و پیامدهای روانی و اجتماعی آن همزمان مورد توجه قرار گیرد.
