سرمایه‌گذاری ۱۵ ساله روی مهارت؛ گام مشترک برای آینده اقتصاد دیجیتال

رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور این تغییر رویکرد را یک پارادایم جهانی خواند و با تاکید بر اهمیت یادگیری مادام‌العمر خاطرنشان کرد: «در جهان پرشتاب امروز که تنها اصل ثابت آن تغییر است، اگر افراد از امنیت مهارتی و توانمندی یادگیری مستمر برخوردار نباشند، قطعاً امنیت شغلی خود را از دست خواهند داد. در این میان، نهادهایی نظیر انجمن تجارت الکترونیک به واسطه فعالیت در اقتصاد دیجیتال و مواجهه مداوم با تغییرات سریع، درک بسیار دقیق‌تری نسبت به اقتصاد سنتی از این تحولات دارند و می‌توانند پرچمدار تغییر مفهوم از یادگیری مقطعی به مادام‌العمر و عبور از امنیت مدرک به امنیت مهارت باشند.»

محمدی در ادامه به تبیین نقش دولت‌ها به عنوان طراحان زیست‌بوم و بازارسازان پرداخت و یادآور شد: «دولت با به رسمیت شناختن مفاهیم جدیدی چون دارایی‌های دیجیتال، با همکاری بخش خصوصی و جامعه مدنی، زنجیره‌های ارزش و زیست‌بوم آن را توسعه می‌دهد.»

او ساختار فعلی سازمان فنی و حرفه‌ای را که محصول طراحی ۵۰ سال پیش است، نیازمند بازطراحی بنیادین دانست و تصریح کرد: «در شرایط کنونی، حکمرانی در حوزه آموزش‌های مهارتی باید مبتنی بر مشارکت فعال با تمامی اجزای زیست‌بوم و بخش خصوصی باشد. در دولت چهاردهم این فروتنی و تواضع وجود دارد که بپذیرد همه راهکارها را نمی‌داند و برای اجرای این تغییرات، آماده استفاده از ظرفیت‌های تخصصی جامعه مدنی و بخش خصوصی است.»

پیشنهاد تاسیس «بنیاد ملی مسابقات مهارتی» و پوشش ۹۰ درصدی نیازهای بازار کار

محمدی در ادامه سخنان خود با تاکید بر لزوم پذیرش محدودیت‌های بخش دولتی، گام اول در مسیر تحول آموزشی را جلب مشارکت همگانی دانست و افزود: «ما مجدانه از تمامی بخش‌های خصوصی، دولتی، کارفرمایان، فعالان اقتصادی و انجمن‌های حرفه‌ای تقاضا کرده‌ایم تا در این مسیر به ما کمک کنند. اینکه تصور کنیم آموزش فنی و حرفه‌ای تنها یک متولی خاص به نام سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای دارد، دروغی بزرگ است؛ چرا که آموزش متعلق به تمامی مردم است و نهادهایی چون خانواده، افراد، گروه‌ها، انجمن‌ها و دولت به عنوان تنظیم‌گر، همگی باید در آن نقش‌آفرینی کنند.»

او با اشاره به اینکه در حال حاضر شرایط فرهنگی و اجتماعی لازم برای تغییر ذهنیت خانواده‌ها و حرکت عمیق‌تر به سمت آموزش‌های مهارتی چندان فراهم نیست، تصریح کرد: «شکل‌دهی به این شرایط و ایجاد زیرساخت‌های لازم، باید نخستین قاب از مشارکت‌های بخش خصوصی و دولتی باشد تا فرزندان ما به این ذهنیت برسند که امروز زمینه کافی برای کسب صلاحیت‌های حرفه‌ای و ورود به بازار کار، بدون نیاز به اخذ مدارک دانشگاهی و آموزش‌های مازاد، مهیاست. اجرای این کار فرهنگی و زیرساختی بزرگ، نه با سرمایه اجتماعی محدود دولت و نه با دسترسی‌های محدود بخش خصوصی به تنهایی امکان‌پذیر نیست و این دو بخش باید در کنار یکدیگر، ترویج فرهنگ مهارت‌آموزی را پیش ببرند.»

رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور، برگزاری مسابقات مهارتی را مصداق بارز یک کار فرهنگی و جریان‌ساز خواند و خاطرنشان کرد: «این مسابقات شباهت زیادی به رویدادهای ورزشی دارند؛ همان‌طور که بدون داشتن زمین‌های خاکی و فوتبال خیابانی، نمی‌توان انتظار تربیت فوتبالیست‌های حرفه‌ای در استادیوم‌های بزرگ را داشت، در حوزه مهارت نیز باید یک جریان بزرگ شکل بگیرد تا صدها هزار نفر درگیر مسابقات مقدماتی شوند و در نهایت نخبگان آن‌ها به مراحل نهایی راه یابند.»

محمدی با تاکید بر اینکه شکل‌گیری چنین اکوسیستمی نیازمند مشارکت و انتفاع تمامی ذی‌نفعان است، یادآور شد: «تنها در صورت تجربه این منافع مشترک است که شرکت‌های فعال در حوزه تجارت الکترونیک، ماشین‌سازی، گردشگری، هتل‌داری و سایر صنایع، دیگر با بحران کمبود نیروی کار ماهر از رده‌های ارشد مدیریتی تا سطوح پایین‌تر اجرایی مواجه نخواهند شد.»

او با اشاره به تنوع و گستردگی مسابقات جهانی مهارت (WorldSkills)، پوشش نیازهای بازار کار از طریق این رقابت‌ها را کم‌نظیر توصیف کرد و گفت: «بر اساس مطالعات انجام‌شده، بیش از ۶۰ رشته‌ای که امسال در مسابقات جهانی برگزار می‌شود، قادر است تا ۹۰ درصد از نیازها و زنجیره‌های بازار کار ما را پوشش دهد؛ به این معنا که جدی گرفتن این تورنمنت‌ها معادل درگیر کردن ۹۰ درصد مشاغل کشور در مسیر توسعه است.»

رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور، برای تداوم‌بخشی و نهادینه کردن این حرکت سازنده، از پیشنهاد شکل‌گیری نهادی غیرانتفاعی تحت عنوان «بنیاد ملی مسابقات مهارتی» یا «بنیاد ملی المپیاد مهارت» خبر داد و ابراز امیدواری کرد: «کلیات تاسیس این بنیاد در شورای عالی مهارت به تایید رسیده و جزئیات آن نیز طی یک الی دو ماه آینده نهایی خواهد شد. هدف از طراحی این بنیاد، ایجاد یک نهاد مستقل است تا با فراهم آوردن فرصت همکاری نهادهای حرفه‌ای و انجمن‌ها، برنامه‌های توسعه مهارت‌آموزی به شکلی پایدار و فارغ از تغییرات دولت‌ها و سلایق مدیران در کشور تداوم پیدا کند.»

محمدی در بخش پایانی سخنان خود، با ابراز خرسندی از حضور مدال‌آوران و نخبگان ادوار گذشته در مسیر هدایت استعدادهای جدید، این اقدام را کاری اساسی و ماندگار توصیف کرد و از درک عمیق، صراحت و سرعت عمل حامیان این رویداد، حمایت آن‌ها را نشان‌دهنده شناخت دقیق از نقش مسابقات مهارتی در تحریک پویای بازار دانست.

او در ادامه، به توانمندی‌های بالای ادراکی، شناختی و رسانه‌ای فعالان اقتصاد دیجیتال اشاره کرد و افزود: «از آنجا که ظرفیت و برد رسانه‌ای شما بیش از سایر صنایع است، باید جور دیگر بخش‌های مهم اقتصاد نظیر آشپزی، ماشین‌کاری، تعمیرات هواپیما و اتوماسیون صنعتی را نیز بکشید. اقتصاد یک اکوسیستم یکپارچه است و یکی از دلایل بی‌قوارگی اقتصاد امروز ما، مجزا عمل کردن این اکوسیستم‌ها و عدم کمک بخش‌های مختلف به یکدیگر است.»

رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور در ادامه یادآور شد: «اقتصاد دیجیتال همواره نقش پیشتازی در فهم روندهای جهانی را بر عهده داشته است، اما نقد جدی به این حوزه، انزواگزینی و کاخ‌نشینی آن است که باعث می‌شود ارتباط ارگانیک خود را از دست داده و همچون جزیره‌ای جدا افتاده از سرزمین مادری اقتصاد عمل کند.» محمدی با تاکید بر لزوم اصلاح این رویه بیان کرد: «مسیر اصلاح این نگاه دقیقاً از دل همین رویدادها می‌گذرد و انجمن تجارت الکترونیک می‌تواند با برقراری پیوند میان این تورنمنت بزرگ با سرزمین مادری اقتصاد و سایر مشاغل، کل اقتصاد کشور را تحریک و همراه کند.»

او در پایان با اشاره به برگزاری مسابقات ملی در ۴۰ رشته و میزبانی آینده شهر اصفهان از این رویداد، ابراز امیدواری کرد که با همراهی همه‌جانبه، بتوان بیش از یکصد هزار نفر از دانش‌آموزان هنرستان‌ها و دانشجویان را درگیر این تورنمنت کرد.

“”توسعه برند را در اینستاگرام و تلگرام و لینکدین دنبال کنید””

محمدی با یادآوری فاصله دو ماهه تا زمان اعزام کاروان ایران تاکید کرد: «اکنون باید با تمام توان فضای اجتماعی را تحریک کنیم. چه چیزی بهتر از امیدآفرینی و رویاسازی برای نسلی که احساس می‌کند با بن‌بست عمیقی روبه‌روست؛ این اقدام مشترک ما، فراتر از یک مسئولیت اجتماعی، یک کار خیر و گامی اساسی برای آینده کشور است.»

مسابقات مهارتی بستری برای جلوگیری از مهاجرت نخبگان است

نیما قاضی، رئیس هیات مدیره انجمن تجارت الکترونیک، سخنران دیگر این مراسم بود که با ارائه تحلیلی از جایگاه پلتفرم‌های تجارت الکترونیک در اقتصاد کشور، به تبیین رویکرد این انجمن در حمایت از مسابقات مهارتی پرداخت. او با اشاره به سهم ۵ تا ۷ درصدی اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی (GDP) افزود: «با وجود تمامی محدودیت‌ها و فشارهای سال‌های اخیر که منجر به کند شدن روند رشد شده است، این بخش همچنان زاینده، پویا و در سطح جهانی رقابت‌پذیر است.»

قاضی با تشریح چهار نهاده اصلی برای رشد یک حوزه اقتصادی شامل سرمایه‌گذاری، رگولاتوری، تکنولوژی و مغزافزار (انسان‌افزار)، تصریح کرد: «به دلیل وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های گسترده در حوزه‌های زیرساختی، اتکای اصلی و نقطه قوت شرکت‌های تجارت الکترونیک همواره بر نخبگان و مهارت‌های داخلی استوار بوده است.»

رئیس هیات مدیره انجمن تجارت الکترونیک تهران در ادامه با تاکید بر اینکه شرکت‌های این حوزه اکنون به بلوغ رسیده و به دنبال نقش‌آفرینی در سطح ملی هستند، مسابقات بین‌المللی مهارت (WorldSkills) را محرکی قدرتمند برای توسعه مهارت‌های داخلی خواند.

او با ذکر خاطره‌ای از دوران تحصیل خود در مدارس استعدادهای درخشان (سمپاد) و مقایسه المپیادهای علمی با مسابقات مهارتی خاطرنشان کرد: «سال‌هاست که سرمایه‌گذاری‌های کلانی روی المپیادهای علمی صورت می‌گیرد، اما متاسفانه به دلیل تمرکز این رویدادها بر علوم خالص و فقدان ظرفیت‌های پژوهشی کافی در بازار کار کشور برای جذب این نخبگان، تقریباً تمامی مدال‌آوران این عرصه مهاجرت می‌کنند و معدود استعدادهایی وجود دارند که به کشور بازگشته‌اند. برخلاف المپیادهای علمی، صنایع و بازار کار ایران به شدت تشنه و دارای ظرفیت بالایی برای جذب برگزیدگان مسابقات مهارتی هستند.»

رئیس هیات مدیره انجمن تجارت الکترونیک، با بیان اینکه امروز سخت‌ترین چالش استخدامی در شرکت‌های فناوری، یافتن نیروهای متخصصی است که توانایی اجرای دقیق وظایف حرفه‌ای را داشته باشند، یادآور شد: «در حالی که در جذب نیروهای بسیار خاص و یا نیروهای فاقد مهارتِ پایه مشکل کمتری داریم، کمبود نیروهای ماهر به شدت احساس می‌شود و توسعه مسابقات مهارتی می‌تواند دقیقاً به رفع این نیاز بازار کمک کند.»

قاضی در بخش پایانی سخنان خود، هم‌گرایی شرکت‌های انجمن تجارت الکترونیک در سطح ملی را اتفاقی مبارک توصیف کرد و از توجه ویژه نهادهای برگزارکننده به توسعه مهارت‌های نرم و اجتماعی نخبگان قدردانی کرد.

او همچنین با اشاره به حضور کمرنگ بانوان در این عرصه، خواستار تدوین برنامه‌ای مدون برای افزایش مشارکت و توسعه مهارت‌های تخصصی بانوان در دوره‌های آتی این مسابقات شد.

بذر اعتماد به بخش خصوصی به بار نشست

پویا پیرحسینلو، مدیرعامل آروان‌کلاد، به عنوان نماینده یکی از شرکت‌های حامی این رویداد، سخنران دیگر این مراسم بود که با تاکید بر لزوم مطالبه‌گری از مسئولان به جای تقدیرِ صرف، رویکرد رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور را در این زمینه شایسته قدردانی دانست. او با اشاره به درک عمیق ریاست این سازمان، از مفهوم واقعی واگذاری امور به بخش خصوصی، نهادسازی و توسعه پایدار افزود: «شکل‌گیری نهادی چون باشگاه نخبگان مهارتی و امضای قرارداد بلندمدت ۱۵ ساله با انجمن تجارت الکترونیک، نگاهی اصولی و ارزشمند است که حداقل ما عادت نداریم آن را در بدنه دولت‌ها مشاهده کنیم.»

پیرحسینلو در ادامه با نقد رویکردهای مقطعی در ادوار گذشته خاطرنشان کرد: «در دولت‌های پیشین، شاهد تقلیل هدفمند رشته‌های اعزامی به حدود ۱۰ رشتهِ قطعیِ مدال‌آور بودیم تا صرفاً با هک کردن آمارها و بالا بردن میانگین امتیازی کشور، بیلان‌های کاری موفقی ارائه شود؛ اما رویکرد امروز مبنی بر برگزاری باشکوه و متمرکز مسابقات ملی و تمرکز بر نهادسازی، نشان‌دهنده عبور از آن رفتارهای نمایشی است.»

مدیرعامل آروان‌کلاد در بخش دیگری از سخنان خود به ثمر نشستن بذرهای کاشته‌شده در ادوار گذشته مسابقات اشاره کرد و با نام بردن از حامیان و چهره‌های موفق امروز تصریح کرد: «اگر امروز به اسپانسرهایی نظیر مجموعه‌های “جیبیت” و “بیت‌پین” نگاه کنیم، یا چهره‌هایی چون یزدان یزدی‌زاده (مدال‌آور کشوری و قائم‌مقام فعلی بیت‌پین)، امید پالوایه(دارنده مدال طلای کشوری و نماینده ایران در سال ۲۰۱۳ و مدیرعامل اسپارا)، حامد کارگرزاده (نماینده سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۷ که اکنون هدایت باشگاه نخبگان را برای کمک به مسابقات بر عهده دارد) و همچنین تجربه حضور بنده به عنوان نماینده ایران در مسابقات جهانی ۲۰۱۱ را مرور کنیم، متوجه می‌شویم که این مسیر تا چه حد انسان‌ساز بوده است.»

او در پایان سخنان خود، تجمیع ظرفیت برندهای مختلف تحت راهبری انجمن تجارت الکترونیک را ضامن پایداری این حرکت دانست و تاکید کرد: «این هم‌افزایی باعث می‌شود تا اگر در سالی یک برند خاص دچار مشکل مالی شد یا اولویت‌هایش تغییر کرد، این مسیر رها نشود و به صورت بلندمدت ادامه یابد.»

پیرحسینلو با ابراز خوش‌بینی به پایه‌گذاری یک توسعه پایدار واقعی در کشور ابراز امیدواری کرد: با تحقق هرم آموزشی ترسیم‌شده در این نشست، بتوانیم صدها هزار نفر را در دورترین نقاط کشور جذب کرده، آموزش داده و به نیروهای متخصص تبدیل کنیم تا با درخشش پی‌درپی در مسابقات جهانی و کسب مدال‌های رنگارنگ، بستری الهام‌بخش و امیدآفرین برای نسل‌های آینده فراهم شود.

بخش خصوصی ضامن کیفیت اردوهای مهارتی است

در بخش دیگری از این مراسم، غلامرضا راز، مدیرکل دفتر راهبری المپیادهای ملی و بین‌المللی مهارت، با ارائه گزارشی از روند آماده‌سازی و گزینش نهایی کاروان اعزامی ایران، به تشریح مراحل انتخاب اعضای تیم ملی پرداخت. او با بیان اینکه مدال‌آوران مسابقات ملی در هر سال مشخص می‌شوند، افزود: «برای ورود به اردوی تیم ملی، مدال‌آورانِ دو دوره مختلف که پیش‌تر مراحل شهرستانی، استانی و کشوری را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اند، به کمپ اول دعوت می‌شوند. در این مرحله یک اردوی کوتاه‌مدت برای همسان‌سازی آموزش‌ها برگزار شده و پس از برگزاری آزمون، نیمی از این افراد به مرحله دوم راه پیدا می‌کنند.»

راز در ادامه تصریح کرد: «در اردوی مرحله دوم که حدود یک ماه به طول می‌انجامد، آموزش‌های تخصصی بر اساس دسته‌بندی رشته‌ها ارائه شده و در نهایت با اخذ آزمون پایانی، ترکیب نهایی اعضای تیم ملی مشخص می‌شود.»

مدیرکل دفتر راهبری المپیادهای مهارت با اشاره به اینکه در حال حاضر اعضای انتخاب‌شده تیم ملی در حیاتی‌ترین مرحله یعنی اردوی تخصصی قرار دارند، شرایط امسال را بسیار ویژه و فشرده توصیف کرد. او یادآور شد: «با توجه به شرایطی که امسال در کشور داشتیم، فرآیند آماده‌سازی ما نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر که از یک سال تا یک سال و نیم پیش اردوهای خود را آغاز کرده‌اند، با تاخیر مواجه شد. به همین دلیل، برای جبران این فاصله، اردوهای تخصصی به شدت فشرده در حال برگزاری است؛ به طوری که در حال حاضر نخبگان ما در مجموعه‌هایی نظیر “اسپارا” روزانه بیش از ۱۶ تا ۱۷ ساعت تحت آموزش‌های تخصصی قرار دارند.»

راز همچنین در خصوص دغدغه‌های مربوط به تعداد رشته‌های اعزامی، ضمن یادآوری اعزام گسترده کاروان در سال ۲۰۱۷ که با وجود نتایج ضعیف‌تر نسبت به سال ۲۰۱۳، یکی از موفق‌ترین دوره‌ها به شمار می‌رفت، خاطرنشان کرد: «با وجود تمایل به توسعه، شخصاً با افزایش تعداد رشته‌ها در دوره فعلی مخالف بودم؛ چرا که برگزاری اردوهای باکیفیت پیش‌نیازهای متعددی از جمله تجهیزات، زیرساخت‌های آموزشی و حضور واحدهای تخصصی می‌طلبد که در صورت فقدان آن‌ها، صرفاً کمیت فدای کیفیت می‌شد.»

او در بخش پایانی سخنان خود، نقش بخش خصوصی را در ارتقای کیفیت آموزش‌ها حیاتی ارزیابی کرد و گفت: «سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و دفتر مسابقات به عنوان متولی امر، توانایی مدیریت فرآیندها، ثبت‌نام و اعزام را دارد، اما برای بالا بردن سطح کیفی مهارت‌آموزان و تضمین رشد واقعی آن‌ها از زمان ورود تا خروج از مسابقات، نیازمند حضور میدانی و تخصصی بخش خصوصی هستیم.»

مدیرکل دفتر راهبری المپیادهای مهارت ضمن ابراز خرسندی از نهادینه شدن این همکاری‌ها و گذر از حمایت‌های موردی و فردی گذشته به یک حمایت منسجمِ ملی، امضای این تفاهم‌نامه را به فال نیک گرفت و تاکید کرد: «سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای امکانات و منابع انسانی کافی برای ورود تخصصی به همه رشته‌ها را ندارد و از همین رو، آغوش ما برای همراهی کامل با بخش خصوصی باز است. امیدواریم در این فرصت اندکِ باقیمانده، با کمک حامیان حاضر در نشست کیفیت اردوها را به حداکثر برسانیم و همزمان برنامه‌ریزی بلندمدت و هدفمندی را برای حضور موفق در مسابقات ۲۰۲۸ ژاپن پایه‌ریزی کنیم.»

مدال‌آوری هدف غایی ما نیست

در بخش پایانی این مراسم، سپیده رحمانی، مدیر پروژه مسابقات جهانی مهارت (WorldSkills) در انجمن تجارت الکترونیک تهران، با ارائه گزارشی از فرآیندهای اجرایی، از موافقت با تمدید مهلت‌های مربوط به برنامه‌های پیش‌رو خبر داد و ابراز امیدواری کرد که این فرصت به دست آمده، زمینه‌ساز اقدامات موثرتری شود. او با تشریح استراتژی انجمن در این پروژه افزود: «فعالیت‌های ما در حال حاضر در دو مسیر موازی در حال پیگیری است؛ مسیر نخست معطوف به انجام امور جاری و آماده‌سازی فشرده نخبگان برای حضور قدرتمند در مسابقات شانگهای است و مسیر دوم، به پایه‌ریزی و تدوین برنامه‌های بلندمدت برای دو سال آینده اختصاص دارد.»

رحمانی با بیان اینکه در تمام دنیا، شرکت‌ها و برندهای تخصصی به دلیل برخورداری از تخصص و همچنین ذی‌نفع بودن در خروجی این رویدادها، حامیان اصلی مسابقات مهارتی هستند، تصریح کرد: «بر همین اساس در ایران نیز برندهای پیشگام حوزه تکنولوژی زیر چتر انجمن تجارت الکترونیک پای کار آمده‌اند تا حمایت همه‌جانبه‌ای از این استعدادهای جوان داشته باشند.»

مدیر پروژه مسابقات جهانی مهارت در انجمن تجارت الکترونیک، در ادامه سخنان خود نگاه این مجموعه به قهرمانی در مسابقات را تشریح کرد و یادآور شد: «حضور در مسابقات جهانی و کسب مدال، بی‌شک مایه افتخار همه ما خواهد بود، اما واقعیت این است که مدال‌آوری هدف غایی ما نیست. رسالت اصلی این انجمن، هموار کردن مسیر آموزش و مهارت‌اندوزی است تا بستر مناسبی فراهم شود که افراد بسیار بیشتری بتوانند در این چرخه قرار گرفته و با مهارت و آمادگی کامل وارد بازار کار شوند.»

رحمانی در پایان سخنان خود، واقع‌بینی نسبت به شرایط کلان کشور را رویکرد اصلی این مجموعه دانست و تاکید کرد: «ما با علم و آگاهی کامل نسبت به شرایط دشوار کنونی و چالش‌های عمیقی نظیر تورم، تحریم، بحران مهاجرت و همچنین وجود سیاست‌های بازدارنده داخلی قدم در این مسیر گذاشته‌ایم و تمام تلاش خود را به کار می‌بندیم تا به اندازه سهم و توان خود، گامی موثر در مسیر توانمندسازی جوانان برداریم.»

در پایان این رویداد نیز تفاهم‌نامه همکاری انجمن تجارت الکترونیک تهران و سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور، امضا شد.