آیا کمبود آهن از روی صورت قابل تشخیص است؟
تیرگی زیر چشم، رنگ‌پریدگی پوست و چهره‌ای که همیشه خسته به نظر می‌رسد، ممکن است نشانه کمبود آهن باشند؟ ترند جدیدی به نام «چهره فریتین» در شبکه‌های اجتماعی مدعی است که می‌توان از روی ظاهر صورت به پایین بودن ذخایر آهن بدن پی برد. با این حال، پزشکان هشدار می‌دهند که این تغییرات ظاهری دلایل متعددی دارند و تشخیص کمبود آهن تنها با نگاه کردن در آینه امکان‌پذیر نیست.
در هفته‌های اخیر، اصطلاح «چهره فریتین» (Ferritin Face) به یکی از موضوعات پرطرفدار شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. طبق گزارش منتشرشده، جست‌وجوی این عبارت در یک هفته حدود ۵۰۰۰ درصد افزایش یافته و ویدئوهای مرتبط با آن نزدیک به دو میلیون بازدید داشته‌اند.
کاربران در این ویدئوها ادعا می‌کنند که نشانه‌هایی مانند تیرگی دور چشم، رنگ‌پریدگی لب‌ها، کدر شدن پوست و ظاهر خسته صورت می‌توانند از کمبود آهن خبر دهند. اما متخصصان تأکید می‌کنند اگرچه برخی از این نشانه‌ها ممکن است با کمبود آهن ارتباط داشته باشند، هیچ‌کدام به‌تنهایی برای تشخیص این مشکل کافی نیستند.
چهره فریتین چیست و آیا واقعیت دارد؟
فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می‌کند. اندازه‌گیری میزان فریتین خون یکی از روش‌های اصلی بررسی ذخایر آهن بدن محسوب می‌شود. آهن نیز برای ساخت هموگلوبین ضروری است. هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز خون است که اکسیژن را به قسمت‌های مختلف بدن منتقل می‌کند.
کمبود آهن می‌تواند در نهایت به کم‌خونی فقر آهن منجر شود. این وضعیت ممکن است علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس و رنگ‌پریدگی پوست ایجاد کند. با این حال، پایین بودن فریتین و ابتلا به کم‌خونی دقیقاً یکسان نیستند و فرد ممکن است پیش از ایجاد کم‌خونی نیز ذخایر آهن پایینی داشته باشد.
دکتر حسنین الجنابی، بنیان‌گذار و پزشک متخصص تزریقات زیبایی در کلینیک Dr Hass، توضیح می‌دهد که چهره فریتین یک اصطلاح رایج در شبکه‌های اجتماعی است و تشخیص پزشکی شناخته‌شده‌ای محسوب نمی‌شود.
به گفته او، نشانه‌هایی که کاربران به این اصطلاح نسبت می‌دهند، معمولاً شامل رنگ‌پریدگی یا کدری پوست، تیرگی زیر چشم، کم‌رنگ شدن لب‌ها و ظاهر خسته صورت هستند.
اما دکتر امیره لاهر، پزشک متخصص زیبایی و پوست در کلینیک Amedics، می‌گوید این تغییرات ظاهری در بسیاری از موارد بیشتر به کم‌خوابی، استرس، کم‌آبی بدن یا عوامل ژنتیکی مربوط می‌شوند.
دکتر الجنابی نیز تأکید می‌کند که تیرگی دور چشم می‌تواند تحت تأثیر ژنتیک، رنگدانه‌های پوستی، افزایش سن یا آلرژی ایجاد شود. بنابراین نباید هر فردی را که زیر چشم‌هایش تیره است، مبتلا به کمبود آهن دانست.
البته این موضوع به معنای بی‌ارتباط بودن کمبود آهن و تغییرات ظاهری نیست. دکتر لاهر می‌گوید کم‌خونی ناشی از فقر آهن واقعاً ممکن است باعث رنگ‌پریدگی و کدر شدن پوست شود و در برخی افراد تیرگی زیر چشم را آشکارتر کند.
با این حال، او تأکید می‌کند که هیچ‌کس نمی‌تواند صرفاً با نگاه کردن در آینه تشخیص دهد که ذخایر آهن بدنش پایین آمده است.
دکتر فرح لطیف، پزشک و مدیر پزشکی کلینیک Elevate در کاردیف، نیز می‌گوید تشخیص پایین بودن ذخایر آهن به آزمایش خون مناسب و ارزیابی بالینی نیاز دارد.
نشانه‌های واقعی کمبود آهن چیست؟
متخصصان می‌گویند به‌جای تمرکز بر ظاهر صورت، بهتر است به مجموعه علائم جسمی توجه کنیم. به گفته آن‌ها، خستگی مداومی که حتی پس از خواب کافی برطرف نمی‌شود، می‌تواند یکی از مهم‌ترین نشانه‌های کمبود آهن باشد.
بر اساس اطلاعات سازمان ملی خدمات سلامت بریتانیا (NHS)، مهم‌ترین علائم کم‌خونی ناشی از فقر آهن عبارت‌اند از:
- خستگی مداوم و کاهش انرژی
- تنگی نفس
- تپش قلب
- رنگ‌پریدگی غیرمعمول پوست
- سردرد
نشانه‌های کمتر شایع نیز شامل ریزش یا کم‌پشت شدن موها، شکنندگی یا قاشقی‌شکل شدن ناخن‌ها، سندرم پای بی‌قرار و ایجاد زخم‌های دردناک در گوشه دهان هستند.
دکتر راویندران توصیه می‌کند افرادی که پریودهای سنگین دارند، توجه بیشتری به این علائم نشان دهند. خون‌ریزی شدید قاعدگی یکی از دلایل شایع کمبود آهن محسوب می‌شود.
دکتر لطیف توضیح می‌دهد که پایین بودن فریتین، خود یک یافته آزمایشگاهی است و لزوماً تشخیص نهایی بیماری محسوب نمی‌شود. این وضعیت ممکن است بر اثر دریافت ناکافی آهن از مواد غذایی، ازدست‌دادن خون یا اختلال در جذب آهن ایجاد شود.
برخی بیماری‌های زمینه‌ای، از جمله بیماری مزمن کلیه، نیز می‌توانند با اختلال در وضعیت آهن بدن همراه باشند. به همین دلیل، پزشکان باید علت اصلی مشکل را شناسایی کنند و صرفاً به اصلاح عدد فریتین در آزمایش خون اکتفا نکنند.
آیا قرص آهن می‌تواند مشکل را برطرف کند؟
اگر آزمایش‌ها کمبود آهن را تأیید کنند، پزشک ابتدا باید علت آن را مشخص کند. بررسی رژیم غذایی، سابقه عادت‌های ماهانه سنگین، بارداری و احتمال خون‌ریزی از جمله اقداماتی هستند که ممکن است در این مرحله ضرورت داشته باشند.
پس از تشخیص، پزشک می‌تواند مکمل آهن را با دوز و مدت مصرف متناسب با شرایط بیمار تجویز کند. آزمایش خون نیز در فواصل مشخص تکرار می‌شود تا مشخص شود ذخایر آهن در حال بازگشت به سطح مناسب هستند یا خیر.
دکتر لاهر نسبت به افرادی که پس از مشاهده چند ویدئو در شبکه‌های اجتماعی، بدون انجام آزمایش مصرف مکمل آهن را شروع می‌کنند، ابراز نگرانی می‌کند.
او توضیح می‌دهد که مکمل‌های آهن می‌توانند عوارضی مانند تهوع، درد معده و یبوست ایجاد کنند. مصرف بیش از اندازه آهن نیز ممکن است خطرناک باشد. از سوی دیگر، درمان خودسرانه می‌تواند تشخیص علت اصلی کمبود آهن را به تأخیر بیندازد.
چگونه جذب آهن را افزایش دهیم؟
رژیم غذایی در پیشگیری و درمان برخی موارد کمبود آهن نقش مهمی دارد. دکتر لاهر توصیه می‌کند افراد علاوه بر پیروی از درمان تجویزشده، به میزان آهن دریافتی خود از مواد غذایی توجه کنند.
گوشت قرمز، مرغ و ماهی از منابع آهن هستند که بدن معمولاً آهن موجود در آن‌ها را بهتر جذب می‌کند. عدس، لوبیا و سبزیجات برگ‌سبز تیره نیز منابع گیاهی آهن به شمار می‌روند.
برای افزایش جذب آهن گیاهی، بهتر است این مواد غذایی همراه منابع ویتامین C مصرف شوند. برای مثال، می‌توان به وعده حاوی عدس یا لوبیا، مقداری فلفل دلمه‌ای، آب‌لیمو یا سایر مواد غذایی سرشار از ویتامین C اضافه کرد.
از طرف دیگر، نوشیدن چای یا قهوه همراه وعده‌های غذایی حاوی آهن می‌تواند جذب این ماده معدنی را کاهش دهد. این موضوع هنگام مصرف مکمل آهن نیز اهمیت دارد و بهتر است فاصله زمانی مناسب طبق توصیه پزشک یا داروساز رعایت شود.
دکتر لاهر همچنین یادآوری می‌کند که محصولات مراقبت از پوست و درمان‌های زیبایی نمی‌توانند رنگ‌پریدگی یا تیرگی زیر چشم ناشی از کمبود آهن را برطرف کنند. در چنین شرایطی، ابتدا باید علت اصلی مشکل درمان شود.
او می‌گوید بهبود برخی نشانه‌ها نیز زمان‌بر است. برای مثال، حتی پس از بازگشت سطح آهن به محدوده طبیعی، ممکن است چند ماه طول بکشد تا ریزش موی مرتبط با کمبود آهن کاهش پیدا کند.
در نهایت، متخصصان تأکید می‌کنند که هرگونه تغییر در ظاهر صورت لزوماً نشانه یک بیماری یا کمبود تغذیه‌ای نیست. اگر تیرگی دور چشم، رنگ‌پریدگی یا ظاهر خسته صورت با علائمی مانند خستگی مداوم، تنگی نفس یا تپش قلب همراه باشد، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های لازم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
منبع: روزیاتو