قالی کرمان در تلاش برای احیای برند خود در بازارهای جهانی
قالی کرمان، بهعنوان یکی از اصیلترین هنر صنعتهای ایرانی، این روزها در شرایطی برای احیای جایگاه و برند خود در بازارهای جهانی تلاش میکند که فعالان این حوزه، از کاهش شمار بافندگان، افت تولید، مشکلات صادرات و کمرنگ شدن حضور در بازارهای بینالمللی بهعنوان مهمترین چالشهای پیشروی این میراث ماندگار یاد میکنند.
به گزارش دنیای برند؛ قالی دستباف کرمان که برای دههها در بازارهای جهانی دلربایی میکرد و در معتبرترین حراجیها، گالریها و خانههای اشرافی جهان با ظرافت نقش و بافت، کیفیت رنگ و چیرهدستی بافندگانش شناخته میشد و صنعتی بود که هزاران خانواده از آن ارتزاق میکردند، در حال احتضار است؛ افزایش هزینههای تولید، کمبود بافنده و نبود انگیزه در نسل جدید برای نشستن پشت دار قالی، کاهش قدرت رقابت در بازارهای جهانی، تحریمها، محدودیتهای صادراتی، ورود رقبای منطقهای و تغییر ذائقه بازارهای بینالمللی، زنجیرهای از مشکلات را پیش روی قالی کرمان قرار داده است.
بسیاری از بافندگان قدیمی دارهای قالی را جمع کردهاند و نسل جوان نیز دیگر انگیزهای برای ورود به حرفهای ندارد که ساعتهای طولانی کار، درآمدی نامطمئن و آیندهای مبهم را پیش روی آنان قرار میدهد.
نتیجه آن شده که در بسیاری از مناطق، مهارتی که طی قرنها از نسلی به نسل دیگر منتقل میشد، اکنون در معرض فراموشی قرار گرفته است.
بنا به تازهترین گزارشی که مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان کرمان داده است، صادرات فرش کشور سال گذشته حدود ۳۴ میلیون دلار بوده است؛ درباره فرش کرمان اما آمار دقیقی وجود ندارد که نشان بدهد چه میزان صادرات فرشهایی که در کرمان تولید شده، از مبادی گمرکی استان صادر شده است و چقدر از سایر گمرکات، اما به گفته مهدی حسینینژاد، به استناد بررسیهایی که داشتهاند، حدود یک و نیم میلیون دلار فرش از استان و مابقی که حدود ۲ تا سه میلیون دلار است از سایر گمرکات صادر میشود.
این در حالی است که در گذشته، صادرات فرش کرمان تا ۳۸ میلیارد دلار هم رسیده بود!
این افول تدریجی همچنان ادامه دارد.
بازار اصلی قالی کرمان که روزگاری آمریکا و کشورهای اروپایی بود، اکنون بیشتر به چین محدود شده است و تجار کالای خود را به این کشور صادر میکنند.
در چنین شرایطی، مسئولان استان از آغاز فصلی تازه سخن میگویند.
استاندار و متولیان حوزه صنعت، معدن و تجارت و اتاق بازرگانی کرمان بر این باورند که فرش کرمان نهتنها هنوز ظرفیت بازگشت به صحنه را دارد بلکه میتواند به دوران طلایی خود هم بازگردد. آنان معتقدند اگر زنجیره تولید تا فروش بهدرستی بازسازی شود، این میراث هنری کرمان میتواند دوباره به یکی از برندهای معتبر جهانی تبدیل شود.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان کرمان که در یک مصاحبه رادیویی سخن میگفت، اظهار کرد: برای اینکه بتوانیم فرش کرمان را به روزگار طلایی خود برگردانیم برنامههایی در راستای سند «کرمان برفراز» دنبال میشود و در هماهنگی با سایر ارکان استان از جمله تشکلها و انجمنها و بخش خصوصی فعال در حوزه فرش و دستگاههای دولتی مرتبط با حوزه فرش مثل میراثفرهنگی هماهنگ میکنیم تا کارهایی انجام شود که فرش کرمان را به جایگاه طلایی خود برگردانیم.
حسینینژاد افزود: از جمله برنامهها راهاندازی بازارهای مجازی، استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی و فروش الکترونیک و همچنین تبلیغات محیطی برای فرش کرمان که برند معروفی در دنیاست در حال پیگیری و انجام است، در کنار این اقدامات، حمایتهای بیمهای برای بافندگان را دنبال میکنیم همچنین، ارائه تسهیلات به بافندگان و سرمایهگذارانی که کارگاه دارند.
خروج بافندگان از بازار کار
با این وجود، فعالان صنعت فرش کرمان چندان به آینده این هنر ـ صنعت ملیِ چندصد ساله امیدوار نیستند.
عطاالله شفیعیپور، یکی از فعالان پیشکسوت صنعت فرش کرمان که هماکنون بهعنوان مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش فعالیت دارد، روز شنبه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا برای تشریح وضعیت فعلی این هنر ـ صنعت تاریخی تعبیر دلهرهآورِ «روزهای آخر قالی» را بهکار برد.
وی در پاسخ به این پرسش ایرنا که در حال حاضر وضعیت تولید قالی کرمان چگونه است؟ اظهار کرد: طی ماههای اخیر آمار بافندگان ما در کرمان بسیار ریزش داشته است. شرکت ما در راور حدود ۲۵۰ نفر بافنده دارد که در مدت جنگ و به خصوص از ابتدای امسال، بسیاری از آنها دیگر نمیبافند و آمارها به کمتر از نصف این میزان رسیده است.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان با بیان اینکه هنوز دلیل قطعی خروج بافندگان از بازار کار را در نیافتهایم، افزود: در مجموع، آنچه که مشخص است اینکه نسل جدید چندان تمایلی به قالیبافی ندارد، کسانی که ادامه میدهند بیشتر از نسل قدیم هستند این در حالی است که اجرت بافت فرش هم نسبتا بالاست و بافنده با روزی ۸ ساعت بافت قالی، درآمد خوبی خواهد داشت.
شفیعیپور هشدار داد: نگرانی بزرگ این است که صنعت فرش دارد به پایان میرسد، هیچگاه تا این حد ریزش در آمار بافندگان نداشتیم، شاید این افراد دوباره به بازار کار برگردند ولی در حال حاضر با کمبود جدی بافنده مواجه هستیم.
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش اضافه کرد: به دنبال کاهش تعداد بافندگان، تولید افت شدیدی پیدا کرده است و اگر همین رویه ادامه پیدا کند وضعیت بسیار بغرنج خواهد شد.
🎯 برای اطلاع از جدیدترین تحولات برندها، همراه ما باشید
تلگرام | اینستاگرام | لینکدین
وی گفت: حتی گاهی فرزندان بافندگان بابت اینکه پدرومادرهایشان کار میکنند به ما اعتراض میکنند، بخشی از آن، به دلیل وجهه اجتماعی این شغل است که مقداری انگیزه را از بافندگان گرفته است و شاید به همین دلیل نسل جدید نهتنها خودشان این حرفه را ادامه نمیدهند بلکه مخالف ادامه بافندگی پدرومادرها نیز هستند.
تحریمها و قالی کرمان
شفیعیپور در پاسخ به این پرسش که ورود دولت به موضوع فرش را چطور ارزیابی میکنید؟ بهتازگی یک جلسه از شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی کرمان به فرش اختصاص داده شده و همه به اتفاق بر بازگشت قالی به جایگاه گذشته خود تاکید کردهاند، آیا امیدی به بهبود این هنر ـ صنعت میراثی هست؟ اظهار کرد: به نظر من دولت راهحلی ندارد و نمیتواند مشکلات فرش را حل کند.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان افزود: در گذشته هشدارهایی درباره صنعت فرش دادهایم و دولتها باید به آن توجه میکردند و نمیگذاشتند کار به اینجا برسد.
وی ادامه داد: گاهی میگویند افول صنعت فرش کرمان تحتتاثیر تحریمها بوده است در حالی که به نظر من تحریمها اثر چندانی بر بازار فرش ایران نداشته است.
این تولیدکننده فرش کرمان در پاسخ به این نقد خبرنگار ایرنا که به هر حال، بازار اصلی فرش ایران آمریکا بوده که سالهاست فرش ما را تحریم و ورود آن را ممنوع کرده است، اظهار کرد: تحریم یک بهانه است. درست است که کرمان زمانی بهترین بازار را در آمریکا داشته، اما به من بگویید که امروز کدام صادرکننده خواسته فرش به آمریکا صادر کند و نتوانسته است؟! فرشی نیست که بتوانیم به آمریکا بفرستیم، صادرکنندهای نداشتیم که بخواهد فرش به آمریکا بفرستد و نتوانسته باشد وگرنه از طریق کشورهای دیگر میشد فرش را به بازار آمریکا فرستاد.
شفیعیپور تصریح کرد: تحریم توجیه و بهانهای است تا احتمالا آرامشی داشته باشیم در حالی که در واقع اینطور نیست.
نسخه بومی نجات قالی
وی سپس گفت: مرکز ملی فرش ایران بهعنوان متولی صنعت فرش در کشور آنطور که نیاز بوده، تخصصی کار نکرده است؛ صنعت فرش استان کرمان مسائل و مشکلاتی دارد که یزد و تبریز ندارد و هر استانی باید نسخه و راهحل مختص خودش را داشته باشد.
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش با تاکید بر اینکه مرکز ملی فرش ایران باید هر استانی را عارضهیابی و مشکلات را با راهحلهای مختص همان استان حل میکرد، توضیح داد: یکی از مشکلات فعلی استان کرمان این است که کمبود طراح فرش داریم و طراحانی که از دانشگاهها فارغالتحصیل میشوند خروجیای که برای صنعت فرش باید داشته باشند ندارند؛ مرکز ملی فرش میتوانست در این زمینه برنامهریزی کند و به جای همایشها و دورههای آموزشی که خروجی چندانی ندارد در این زمینه اقدام میکرد.
شفیعیپور تاکید کرد: در کرمان درباره تولید فرش مشکلات فرهنگی داریم و بافندگی جایگاه اجتماعی گذشته را ندارد و نگاه فعلی جامعه به حرفه بافندگی، انگیزه را از افراد برای انتخاب این شغل یا ادامه آن گرفته است.
وی ادامه داد: دولت میتواند با اقداماتی از جمله بیمه تامین اجتماعی برای نسل جدید که بافندگی میکند، انگیزه را برای نشستن پشت دار قالی به افراد برگرداند.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان باری دیگر هشدار داد: فرش کرمان دارد روزهای آخر خود را میگذراند؛ بخش خصوصی و دولت باید از گذشته به فکر این موضوع میبودیم و جلوی مرگ آن را میگرفتیم و مشوقهایی برای بافندگان میگذاشتیم اما این فرصتها از دست رفته است، ضمن اینکه در حال حاضر، مشاغل کاذب زیادی هم هستند که بافندگان میتوانند سراغ آن بروند.
بافت قالی کرمان در سمنان
شفیعیپور در ادامه این گفتوگو در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایرنا که برخی تولیدکنندگان راهحلی را دنبال میکنند که در جریان آن، برای جبران کمبود بافنده، فرش را به بافندگان استان سمنان به خصوص شهرستان شاهرود میدهند که ببافند، این موضوع را تایید میکنید؟ اظهار کرد: بله. خود ما، وقتی یک طرح جدید را طراحی میکنیم، میخواهیم ببینیم اگر طرح وارد بازار شود مورد استقبال قرار میگیرد یا نه؟ آن را به بافندگان کرمانی میدهیم و میخواهیم در یک زمان منطقی بافته شود اما سرعت بافندگان کرمان خیلی پایین است در حالی که بافندگان شاهرود خیلی سریعتر میبافند.
وی افزود: مثلا یک فرش ۶ متری را بافندگان شاهرود سه، چهار ماهه تحویل میدهند ولی همان را در کرمان بخواهند ببافند ممکن است یک سال طول بکشد.
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش با بیان اینکه نمیتوان بر این موضوع که فرش کرمان در استان دیگری بافته میشود خرده گرفت، گفت: شاهرود جزو ایران ماست و فرش هم میراث همه ماست.
شفیعیپور ادامه داد: بافندگان شاهرود تمایل بیشتری نسبت به کرمان دارند و در کارگاههای متمرکز و به صورت خانوادگی کار میکنند، در هر خانه آنها، مثل گذشته کرمان، کارگاه قالیبافی وجود دارد.
وی بیان کرد: خود شاهرود هویت و اصالت خاصی در فرش ندارد، دارد فرش کرمان را تولید میکند و این مانع و مشکلی نیست، ضمن اینکه در چند سال اخیر، یک دلیل اینکه فرش کرمان در بازار حضور داشت همین است که در شاهرود بافته میشود.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان اظهار کرد: البته این را هم بگویم که در شاهرود هم بافندگان در حال ریزش هستند و کل صنعت فرش دستباف در ایران دچار چالش است که باید برای آن فکری کرد.
بیبرنامگی دولت و وظیفه بخش خصوصی
شفیعیپور در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایرنا که وقتی با متولی دولتی فرش صحبت میکنیم، ارقام بزرگی از تعداد بافندگان فرش را در استان اعلام میکنند که تا ۷۰ هزار بافنده هم میرسد و این آمار، با این صحبتهای شما درباره کمبود بافنده تناقض دارد، چرا؟ گفت: آمار بافندگان فرش در کرمان بسیار بالا بود؛ ارقام ۶۰، ۷۰ هزار نفر بافنده مربوط به چند سال قبل است و اگر آمار بهروز رسانی شود، بعید میدانم بیش از ۱۰، ۱۵ هزار نفر باشند.
وی در پاسخ به این پرسش که تولیدکنندگان فرش کرمان چه انتظاراتی از دولت دارند؟ اظهار کرد: انتظاراتی که تمامی صنایع و تولیدکنندگان از دولت دارند مشخص است ولی دولت با توجه به مشکلاتی که وجود دارد نمیتواند کار چندانی انجام دهد.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان افزود: یکی از انتظارات ما این است که با توجه به بازار راکد، به خصوص در چند ماه اخیر، حداقل در زمینه بیمه تامین اجتماعی دولت از ما حمایت کند. اینکه دولت بخواهد وام ۲۰۰ میلیون تومانی چهار درصدی را به تولیدکنندهای که گردش مالی آن در سال مثلا ۱۵ میلیارد تومان است بدهد، اسمش حمایت نیست.
شفیعیپور با انتقاد از بیبرنامگی دولت در حوزه فرش بیان کرد: دولت هیچ برنامهای ندارد و به نظر من بخش خصوصی خودش باید به فکر راه چاره باشد؛ اگر بتوانیم با دنیا ارتباط داشته باشیم، مشتری را داریم و خود تولیدکننده بخش خصوصی میتواند اجرتها را افزایش دهد و انگیزه به بافنده بدهد.
وی اظهار کرد: نه دولت فعلی دکتر پزشکیان که با مشکلات زیادی مواجه شده است، بلکه دولتهایی که پول داشتند هم فکری برای بهبود فرش نداشتند، فقط هر از گاهی همایش و دورهمی به اسم فرش برگزار میکردند بدون اینکه تاثیری بر بازار داشته باشد.
تردید نسبت به تاثیر انجمن فرش
مدیرعامل شرکت فرش نفیس آفرینش در پاسخ به این پرسش خبرنگار ایرنا که بهتازگی انجمن فرش دستباف استان کرمان راهاندازی شده است، چقدر خوشبین هستید که این انجمن بتواند در حل مشکلات فرش موفق عمل کند؟ گفت: مشابه این اقدامات را در زمان استانداری آقای رزمحسینی هم داشتیم و در آن زمان، ستاد فرش کرمان تشکیل شد تا مشکلات را حل کنند؛ دستاورد آن چه بود؟
شفیعیپور افزود: انجمن فرش با چه کسانی قرار است تشکیل شود؟ با کسانی که در صنعت فرش حضور ندارند؟!
وی با بیان اینکه انجمن نمیتواند معجزه بکند، ادامه داد: انجمن باید از افرادی تشکیل شود که در صحنه فرش و در تولید و صادرات باشند و مسائل را از نزدیک لمس کرده و بشناسند؛ صرف تحصیلات آکادمیک نمیتوانند چارهساز باشد.
این پیشکسوت صنعت فرش کرمان خاطرنشان کرد: بعید میدانم انجمن دستباف فرش کرمان بتواند کار خاصی انجام دهد و خروجی مناسبی نخواهد داشت.
در حالی که فعالان فرش کرمان نگران و مضطرب از آینده این هنر صنعت ملی در تلاش برای بقا هستند، مسئولان از برنامههای احیا و بازگشت به روزهای طلایی خبر میدهند.
آنچه مسلم است اینکه آینده و حیات و ممات یکی از مهمترین میراثهای اقتصادی و فرهنگی ایران، بیش از هر چیز به تصمیمات و اقدامات این مقطع زمانی برمیگردد که قالی کرمان در یک بزنگاه تاریخی قرار گرفته است.
منبع: ایرنا
