قطار دیپلماسی اقتصادی دولت رئیسی در ایستگاه عشق آباد

از سال ۲۰۱۷ و با قطع واردات گاز از ترکمنستان، تمام تلاش ها برای بازگشت دوباره به پروژه منطقه ای سوآپ ترنس خزر گاز ترکمنستان به آذربایجان ناکام مانده بود. 

قریب ۸۰ درصد درآمد صادراتی ترکمنستان از طریق فروش گاز تامین می شود و حذف ایران از سبد صادراتی این کشور، باعث شد که  این عشق آباد جایگاه ایران را میان چین و روسیه تقسیم نمایید. به گفته کارشناسان، ناترازی گاز حاصل از قطع واردات گاز از ترکمنستان همچنین مشکلات مختلفی در تامین سوخت منطقه شمال شرقی کشور در سال های اخیر به وجود آورده بود و ایران را از منابع عمده مالی و استراتژیک سوآپ گاز ترکمن_ آذری محروم کرد.

خبر وزیر نفت در مورد واردات مجدد روزانه ۱۰ میلیون متر مکعب گاز از ترکمنستان آن هم از در خرادا ماه سال جاری، از سوی صاحبنظران مختلف حوزه انرژی، بسیار حائز اهمیت قلمداد شد. وزیر نفت در حاشیه دیدار با باتیر آمانوف، رئیس کنسرسیوم دولتی ترکمن‌گاز همچنین اعلام کرد که سوآپ گازی به کشور آذربایجان دو برابر شده و به حجم سالانه ۵/۱ تا ۲ میلیارد متر مکعب رسیده است. علاوه بر این بدهی ا میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلاری دولت قبل به ترکمنستان، اخیراً توسط دولت سیزدهم به صورت کامل پرداخت شد.

حسین حسین‌زاده عضو هیئت رئیسیه کمیسیون انرژی، امضای توافق سه‌جانبه سوآپ گازی بین ایران، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان را «حرکتی بسیار ارزشمند از سوی سربازان دیپلماسی انرژی خواند که جای تشکر دارد.»

با توجه به نیاز شدید اروپا به گاز، انتقال گاز ترکمنستان به آذربایجان از طریق ایران و سپس ارسال به اروپا از طریق ترکیه، طرحی استراتژیک بود که به دلیل فشار و تحریم های آمریکا عملاً متوقف شده بود. برقراری مجدد این طرح سوآپ توسط ایران عملاً به عنوان بی اثر کردن تحریم ها در این حوزه برآورد شده است. علاوه بر این، با سوآپ بدهی گازی عراق به ایران از طریق طرف ترکمنستانی مشکلات بانکی این حوزه نیز به صورت خودکار برطرف شده است.

علاوه بر درآمد زایی، مشارکت منطقه ای در طرح های فروش و ارسال گاز پای مهندسان ایرانی را به پروژه های کشورهای همسایه باز خواهد کرد و مسئولین وزارت نفت از انعقاد چند قرارداد در این زمینه خبر دادند.

پیش از این قرار بود یک طرح با حمایت سیاسی آمریکا اجرایی شود که در آن گاز ترکمنستان نه از طریق ایران، بلکه از طریق یک خط لوله دریایی و از دریای خزر به آذربایجان منتقل شود، اجرایی شدن این طرح می توانست علاوه بر زیان مالی، تبعات ژئو استراتژیک خاصی نیز برای کشورمان به همراه بیاورد. قرارداد اخیر این طرح فرامنطقه ای را به صورت کامل از درجه اعتبار ساقط کرد. بسیاری خطای استراتژیک بیژن زنگنه وزیر نفت پیشین در قطع واردات گاز از ترکمنستان را مسبب قوت گرفتن طرح این خط لوله دریایی می دانستند.

حرف ایران را به کرسی نشاند
آلبرت بغزیان استاد دانشگاه و از مسئولین سابق معاونت برنامه ریزی وزارت نفت در گفتوگو با خبرنگار نفت برنا گفت: بحث سوآپ گازی چند سالی بود که علی رغم تمام مزایای آن متوقف شده بود. مخالفت های فرامنطقه ای و تحریم از جمله دلائل اصلی این توقف بود، کشورهای منطقه ای مانند آذربایجان و ترکمنستان از ترس واکنش آمریکا چندان رغبتی به مشارکت در این مسئله نداشتند.

با عقد قرارداد واردات ۱۰ میلیون متر مکعب گاز از ترکمنستان و سوآپ با آذربایجان می توان گفت که ترس از تحریم از میان رفت و مسئولین کشور موفق شدند حرف خود را به جای کشورهای فرامنطقه ای به کرسی بنشانند. در واقع سوآپ گازی اخیر صادرات گاز کشور را از رکود قبلی خارج کرد و این طرح مزایای بسیاری برای کشور دارد.

وی افزود: انتقال گاز از جنوب غربی کشور به منتهی الیه شمال شرقی نیازمند هزینه سنگین، احداث خطوط لوله و تاسیسات گرانقیمت و البته صرف زمان بسیار زیادی بود، در حالی که مصرف کنندگان آن منطقه از کشور در روزهای سرد سال با مشکل مواجه بودند، این واردات، بدون صرف آن هزینه ها و صرف زمان طولانی مشکلات مذکور را رفع می نمایید.

علاوه بر درآمد زایی سوآپ گاز به کشور آذربایجان منافع سیاسی مختلفی نیز در بر دارد، در واقع می توان گفت که دیپلماسی انرژی و وزارت نفت در این مورد به کمک سیاست آمد، صادرات گاز به آذربایجان باعث می شود، مناقشات جزئی و برخی اختلافات سیاسی اثر کمتری داشته باشد، زیرا خطوط لوله گاز یک ارتباط دائمی و پر اهمیت برقرار می کنند که به سادگی نمی توان از منافع آنها چشم پوشی کرد.
در واقع سوآپ گاز از ترکمنستان به آذربایجان با میانداری ایران یک طرح برد_برد است، این طرح یک بار دیگر این واقعیت مسلم را به رقبای منطقه ای و فرا منطقه ای گوشزد می کند که ایران از معادلات مهم انرژی منطقه حذف شدنی نیست.

انتهاتی پیام/